Każdego roku podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych mogą przekazać 1,5% swojego podatku na cele dobroczynne – tj. na rzecz organizacji pożytku publicznego. Mechanizm przekazywania 1,5% podatku polega na tym, że podatnicy mają możliwość wybrania organizacji pożytku publicznego, która otrzyma część ich podatku dochodowego. Zamiast trafiać do budżetu państwa, określony procent podatku jest przekazywany bezpośrednio na wsparcie wybranej przez podatnika organizacji.

 1,5% podatku jest więc formą wsparcia finansowego dla organizacji pozarządowych, która pozwala podatnikom przekazać część swojego podatku dochodowego na wybrane przez siebie cele charytatywne. W 2023 r. Polacy przekazali organizacjom pożytku publicznego (OPP) z tytułu 1,5% podatku dochodowego aż półtora miliarda złotych. Swoje wsparcie przekazało 12,7 mln podatników.

Na jakie organizacje może być przekazane 1,5% podatku?

Podatnicy mają możliwość wyboru spośród wielu NGO, które angażują się w różnorodne działania społeczne, edukacyjne czy ekologiczne. Jakie warunki musi spełnić dana organizacja pozarządowa, aby być beneficjentem 1,5% podatku?

Przede wszystkim, aby możliwe było przekazanie 1,5% podatku na daną organizację, musi ona posiadać status organizacji pożytku publicznego. Status OPP oznacza stan prawny organizacji (fundacji, stowarzyszenia, klubu sportowego itp.) która:

1. spełnia wszystkie wymogi ustawy, aby zostać organizacją pożytku publicznego (określone w art. 20 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie – m.in. prowadzi działalność pożytku publicznego, ma statutowy kolegialny organ kontroli lub nadzoru)
2. uzyskała potwierdzenie tego faktu w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS).

Status OPP uzyskuje się na wniosek – organizacja musi wystąpić z nim do sądu, który weryfikuje spełnienie warunków. Potwierdzeniem nabycia statusu OPP jest odpowiedni wpis do KRS.

Status organizacji pożytku publicznego, wiąże się zarówno z przywilejami, takimi jak możliwość otrzymywania 1,5% podatku, ale też z wieloma obowiązkami (np. konieczność wprowadzenia wewnątrz organizacji bardziej wymagających mechanizmów samokontroli, przejrzystość działań i finansów).

Na jakie cele organizacja może przeznaczyć środki z 1,5% podatku?

Organizacja otrzymała środki z przekazanych 1,5% podatku – pojawia się więc pytanie o to, w jaki sposób mogą one zostać wykorzystane. Jest to ściśle powiązane z wyżej opisywanymi warunkami, jakie organizacja powinna spełnić, by przekazanie jej 1,5% podatku było możliwe. 

Zgodnie art. 27 ustęp 2 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, otrzymane przez organizację pożytku publicznego środki finansowe pochodzące z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych mogą być wykorzystane wyłącznie na prowadzenie działalności pożytku publicznego.

Działalność pożytku publicznego jest z kolei w ustawie definiowana jako działalność społecznie użyteczna, prowadzona przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych określonych w ustawie.

Przykładowymi zadaniami ze sfery pożytku publicznego są:

• pomoc społeczna, w tym pomoc rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywanie szans tych rodzin i osób,
• działalność na rzecz osób niepełnosprawnych,
• zadania w zakresie nauki, szkolnictwa wyższego, edukacji, oświaty i wychowania,
• zadania w zakresie kultury, sztuki, ochrony dóbr kultury i dziedzictwa narodowego,
• działalność charytatywna,

- cały katalog określony został w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie.

Zatem środki pochodzące z 1,5% mogą być wykorzystane przez organizację wyłącznie na prowadzenie działalności pożytku publicznego. Innymi słowy, środki te powinny zostać wykorzystane w ramach działalności pożytku publicznego danej organizacji – zgodnie z tym, jaka określona w statucie i we wniosku o przyznanie statusu OPP.

Podsumowując, organizacja może sama określić, na co dokładnie przeznaczy środki pozyskane z 1,5% podatku. Nie ma jednak pełnej swobody przy rozdysponowywaniu tych środków - musi bowiem pamiętać, że powinno to być w ramach działalności pożytku publicznego.