Od kilku lat podatnicy mają możliwość przekazania 1,5% swojego podatku dochodowego na rzecz wybranej organizacji pożytku publicznego (OPP). To ważne narzędzie wsparcia dla trzeciego sektora – pozwala organizacjom działać na rzecz dobra wspólnego, jednocześnie nie obciążając finansowo darczyńców. Aby jednak w pełni wykorzystać te środki, organizacja musi przestrzegać określonych zasad ich wydatkowania i ewidencjonowania. Poniżej wyjaśniamy, jak to wygląda krok po kroku.

Jakiej organizacji podatnicy mogą przekazywać 1,5%?

Prawo do otrzymywania środków z 1,5% podatku mają wyłącznie organizacje posiadające status organizacji pożytku publicznego, wpisane do wykazu prowadzonego przez Narodowy Instytut Wolności. Co roku publikowany jest wykaz OPP uprawnionych do otrzymania środków w danym roku podatkowym.

Tylko organizacje z tego wykazu mogą być beneficjentami 1,5%. Co więcej, muszą one dopełnić obowiązków sprawozdawczych i informacyjnych, które potwierdzają ich transparentność i rzetelność.

Granice wydatkowania środków pochodzących z 1,5% podatku

Środki z 1,5% mogą być przeznaczone wyłącznie na działalność pożytku publicznego prowadzoną przez organizację. Nie mogą być wykorzystywane na działalność gospodarczą ani na cele niezwiązane z misją organizacji. 

Przykładowe dozwolone wydatki to:

• finansowanie projektów społecznych,
• zakup sprzętu niezbędnego do realizacji celów statutowych,
• wynagrodzenia dla pracowników zaangażowanych w realizację działań pożytku publicznego,
• promocja działań statutowych.

Wydatki te muszą mieścić się w katalogu działań określonych w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego, który zawiera zamkniętą listę obszarów uznawanych za działalność pożytku publicznego (np. pomoc społeczna, edukacja, ochrona zdrowia, kultura czy ekologia).

Co równie ważne – wydatki muszą być też zgodne z tym, co dana organizacja ma zapisane w swoim statucie. Innymi słowy, nawet jeśli coś mieści się w katalogu z ustawy, ale nie znajduje odzwierciedlenia w statucie danej OPP, to nie może być finansowane ze środków z 1,5%.

Co jeśli organizacja inaczej wyda te pieniądze?

Jeżeli środki z 1,5% zostaną wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, organizacja jest zobowiązana do ich zwrotu do budżetu państwa. Przypadki nieprawidłowego wydatkowania mogą być wykazane w ramach kontroli prowadzonych przez odpowiednie instytucje, np. przez urzędy skarbowe lub NIW.

Dodatkowo, organizacje mogą zostać pozbawione prawa do otrzymywania 1,5% podatku w kolejnych latach. Dlatego tak istotne jest rzetelne planowanie wydatków i dokumentowanie ich zgodności z celami statutowymi.

W jaki sposób księgowo wyodrębnić te środki?

Ustawa o działalności pożytku publicznego nakłada obowiązek wyodrębnienia środków z 1,5% podatku w ewidencji księgowej organizacji. Oznacza to, że wpływy i wydatki związane z tym źródłem finansowania muszą być jasno oznaczone i oddzielone od innych środków.

W praktyce oznacza to konieczność prowadzenia osobnego konta księgowego (np. w planie kont) lub stosowania dodatkowych oznaczeń w systemie księgowym, tak aby na każdym etapie można było zidentyfikować, że dany wydatek został pokryty z 1,5% podatku. To pozwala nie tylko na łatwe rozliczenie tych środków, ale również zwiększa przejrzystość i wiarygodność organizacji wobec darczyńców i instytucji kontrolujących.

---

Środki z 1,5% podatku to ważne wsparcie dla organizacji pożytku publicznego, ale ich wykorzystanie wiąże się z określonymi obowiązkami prawnymi i księgowymi.

Organizacje powinny:

• zadbać o status OPP i wpis do wykazu NIW,
• wydatkować środki zgodnie z celami statutowymi,
• prowadzić rzetelną ewidencję księgową tych środków,
• unikać ryzyka nieprawidłowego wykorzystania – co grozi obowiązkiem zwrotu.

To, jak wykorzystujemy 1,5%, ma znaczenie – odpowiedzialne zarządzanie tymi środkami wspiera dobro wspólne i umacnia rolę organizacji pozarządowych w społeczeństwie.