Jedną z najpopularniejszych form działalności w trzecim sektorze jest praca w charakterze wolontariusza. W ten sposób obywatele mogą wspomóc swoim zaangażowaniem funkcjonowanie organizacji pozarządowych. Wolontariat na rzecz NGO oferuje szereg korzyści, takich jak niesienie bezinteresownej pomocy, możliwość zdobycia nowych umiejętności czy szansa na zawarcie nowych znajomości. Działalność wolontariuszy w NGO może skutecznie wesprzeć funkcjonowanie organizacji i przyczynić się do jej rozwoju. Zatem zarówno osoby zainteresowane podjęciem pracy w charakterze wolontariusza, jak i organizacje pozarządowe chcące takie osoby zaangażować, powinny znać podstawowe prawne aspekty wolontariatu.

Co to jest wolontariat? 

Kwestie wolontariatu w Polsce regulowane są ustawą z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Według niej mianem „wolontariatu” określa się ochotniczą, dobrowolną pracę na rzecz organizacji pozarządowych, organizacji kościelnych czy administracji publicznej wykonywanej bez wynagrodzenia. Osoba decydująca się na tego rodzaju działalność powinna dokonywać tego w sposób dobrowolny oraz świadomy. Za pracę w ramach wolontariatu nie otrzymuje się wynagrodzenia materialnego, jednak świadczenie takiej pomocy przynosi wiele korzyści o charakterze niematerialnym.

Kim jest wolontariusz?

Osoba angażująca się w wolontariat określana jest mianem „wolontariusza”. Nie są oni pracownikami, ponieważ nie pobierają wynagrodzenia za świadczoną pracę. Warto więc podkreślić, że działają na podstawie porozumienia, a nie umowy o pracę. Ponadto osobom angażującym się w wolontariat co do zasady zabronione jest podejmowanie działań przy zadaniach związanych z działalnością gospodarczą (wyjątkiem są podmioty lecznicze, których działalność może być wyłącznie działalnością gospodarczą). Wolontariuszy mogą angażować takie podmioty jak np. fundacje, stowarzyszenia, ministerstwa, urzędy, domy kultury, ośrodki pomocy społecznej, szkoły, biblioteki, spółdzielnie socjalne itp. 

Na czym polega porozumienie o wolontariacie?

Osoby podejmujące prace w charakterze wolontariatu działają na podstawie porozumienia wolontariackiego zwanego także umową wolontariacką, w której uregulowane są zobowiązania wolontariusza oraz organizacji. Innymi słowy jest to stosunek cywilnoprawny pomiędzy wolontariuszem a organizacją korzystającą z jego pracy. Konieczność zawarcia porozumienia wynika ze wspomnianej już ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Porozumienie może być zawarte na dwa sposoby: jeśli wolontariat trwa do 30 dni to umowa może być zawarta ustnie, jeśli jednak współpraca trwa dłużej niż 30 dni, to umowa musi być zawarta w formie pisemnej. Umowa pisemna powinna zostać sporządzona także w sytuacji, w której sam wolontariusz poprosi o taką formę jej zawarcia.

Jakie obowiązki ma wolontariusz?

Przede wszystkim, wolontariusz zobowiązany jest do realizacji postanowień wynikających z zawartego porozumienia. Osoba angażująca się w prace instytucji w ramach wolontariatu powinna także posiadać kwalifikacje niezbędne do należytego wykonywania swoich zobowiązań. Wolontariusz powinien wykonywać powierzone mu zadania osobiście, w sposób staranny i sumienny oraz w czasie określonym w porozumieniu.

Jakie są obowiązki NGO wobec wolontariuszy? 

Konieczność zawarcia umowy z wolontariuszem na okres trwania wolontariatu to jeden z obowiązków organizacji wobec osób zaangażowanych. Włączanie wolontariuszy w funkcjonowanie organizacji wiąże się jednak z innymi zadaniami, które należy wypełniać. Przede wszystkim NGO czy każda inna instytucja współpracująca z wolontariuszami powinna:

• Poinformować wolontariuszy o ich prawach i obowiązkach;
• Informować ich o ewentualnym ryzyku dla zdrowia i bezpieczeństwa wynikającym z wykonywanych świadczeń oraz uświadamiać o zasadach ochrony przed tymi zagrożeniami;
• Zapewniać bezpieczne i higieniczne warunki pracy oraz odpowiednie środki ochrony indywidualnej; 
• Pokrywać koszty podróży służbowych, diet i innych należności koniecznych do wykonania świadczeń;
• W przypadku wolontariatu trwającego mniej niż 30 dni – zapewnić ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków.

Wolontariat a ubezpieczenie

Ubezpieczenie wolontariusza jest obowiązkiem organizacji w sytuacji, w której wykonywanie przez niego świadczeń trwa krócej niż 30 dni. Nie oznacza to jednak, że wolontariusz nie podlega ubezpieczeniu, kiedy jego współpraca z instytucją przewidziana jest na dłuży okres. W takim przypadku osoba zaangażowana w wolontariat jest ubezpieczona, a wynika to z ustawy o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach. Ponadto, jeżeli wolontariusz na podstawie zawartego porozumienia pracuje za granicą, na obszarze trwającego konfliktu zbrojnego, katastrofy naturalnej lub klęski żywiołowej, to organizacja zobowiązania jest do ubezpieczenia kosztów leczenia podczas pobytu, jeśli nie są one pokryte z innego tytułu.

---

W razie pytań lub wątpliwości serdecznie zapraszamy do kontaktu! Zespół NGO Consulting tworzą profesjonaliści od lat zaangażowani w sektorze organizacji pozarządowych. Oferujemy kompleksowe wsparcie organizacji na każdym etapie ich działalności – od rejestracji aż po opracowywanie wniosków grantowych. Skontaktuj się z nami!